Από το απειροστά μικρό στο απείρως μεγάλο

του Γιάννη Ηλιόπουλου, Ομότιμος διευθυντής ερευνών, ENS, Γαλλία
Τα πρώτα στάδια της δημιουργίας

Η Κοσμολογία είναι μια σχετικά νέα επιστήμη. Για πολλά χρόνια οι αστρονόμοι πίστευαν πως το Σύμπαν, σε μεγάλες κλίμακες, ήταν στατικό. Καμιά εξέλιξη δεν ήταν αισθητή. Η πεποίθηση αυτή βασιζόταν στο γεγονός ότι τα οπτικά μέσα που διαθέταμε μας περιόριζαν στην εξερεύνηση μόνο της άμεσης γειτονιάς του γαλαξία μας. Οπως οι πρώτοι άνθρωποι, που δεν μπορούσαν να δουν πολύ πιο πέρα από τον ορίζοντά τους, πίστευαν πως η επιφάνεια της Γης είναι επίπεδη, έτσι κι εμείς πιστεύαμε πως το Σύμπαν δεν έχει ιστορία.

Τα επτά «Άγια Δισκοπότηρα» της Φυσικής

Επτά καίρια άλυτα ερωτήματα που κρατούν τους φυσικούς άγρυπνους τη νύχτα.

Το καναδικό Ινστιτούτο Θεωρητικής Φυσικής Περίμετρος, που έχει δημιουργήσει από το 2000 ο οραματιστής ελληνικής καταγωγής επιχειρηματίας Μάικ Λαζαρίδης (δημιουργός της εταιρίας RIM που παράγει το κινητό Blackberry), έχει ήδη αποκτήσει παγκόσμια φήμη για την ικανότητά του να βρίσκεται στην επιστημονική πρωτοπορία και να προσελκύει τα καλύτερα «μυαλά» στα ερευνητικά προγράμματα του. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Στίβεν Χόκινγκ, μόλις παραιτήθηκε λόγω ηλικίας από την έδρα του στο Κέμπριτζ, άρχισε αμέσως τη συνεργασία του με το Perimeter Institute.
Πρόσφατα ολοκληρώθηκε μια δεκαήμερη εκδήλωση με τίτλο «Από τα Κβάντα στον Κόσμο», στο πλαίσιο της οποίας ζητήθηκε από ένα πάνελ κορυφαίων φυσικών του πλανήτη να απαντήσουν στο πρωτότυπο ερώτημα «Τι σας κρατάει άγρυπνους τα βράδια;». Ακολουθεί μια σύντομη παράθεση των απαντήσεων, όπως τα κατέγραψε το «New Scientist».

Τα πολλά πρόσωπα του χρόνου

Πως γεννήθηκε ο χρόνος
Stuart Clark
Τι είναι ο χρόνος; Το ερώτημα έχει απασχολήσει μερικά από τα μεγαλύτερα μυαλά – από τους αρχαίους φιλοσόφους ως τους επιστήμονες του Διαφωτισμού και ακόμη παραπέρα.
Παρ’ όλα αυτά, ύστερα από χιλιετίες στοχασμού και επιστημονικής προόδου η συναίνεση γύρω από τη φύση του χρόνου δεν έχει επιτευχθεί. «Μπορούμε να αναγνωρίσουμε τον χρόνο αλλά δεν τον καταλαβαίνουμε» λέει ο φιλόσοφος Τζούλιαν Μπάρμπουρ. «Είναι αξιοσημείωτο ότι υπάρχει τόσο μικρή συμφωνία σχετικά με το τι είναι ο χρόνος, ή ακόμη και σχετικά με το πώς πρέπει να διερευνήσουμε μια απάντηση σε αυτό».
Αυτό ίσως συμβαίνει επειδή η βαθιά κατανόηση του χρόνου αποδείχθηκε σχεδόν περιττή για την πρόοδό μας. Στη Φυσική, για παράδειγμα, οι νόμοι του Νεύτωνος για την κίνηση, η Γενική Θεωρία της Σχετικότητας του Αϊνστάιν και η Κβαντική Θεωρία δεν απαιτούν από εμάς να γνωρίζουμε τη φύση του χρόνου για να τις κάνουμε να λειτουργήσουν. Ακόμη και οι ωρολογοποιοί δεν χρειάζεται να καταλαβαίνουν τον χρόνο. Τα ρολόγια, παρ’ όλα αυτά, μας δίνουν μια ένδειξη ως προς το πού θα πρέπει να επικεντρώσουμε τις προσπάθειές μας, επειδή ένα ρολόι χρειάζεται κάποιο είδος κινούμενου τμήματος για να εκτιμήσει την πάροδο του χρόνου. Αυτό μπορεί να είναι το τικ-τακ ενός εκκρουστήρα, οι παλμοί ενός κρυστάλλου χαλαζία ή η εκτόξευση ενός σωματιδίου από ένα ραδιενεργό άτομο – με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο θα πρέπει να υπάρχει κίνηση. 

Επιστήμη, Γνώση και 'Ανθρωπος

Γιώργος Π. Παύλος
1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Οι Έλληνες καινοτομούν στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού καθ' όσον ανα­δεικνύουν το οντολογικό ερώτημα, χωρίς να το αναιρούν και να το μηδενίζουν, είτε στα όρια μιας πανθειστικής ή δυιστικής θεολογίας είτε στα όρια μιας χρησιμοθηρικής και κατ' ουσίαν ιδεοληπτικής και φαντασιοποιητικής αντικειμενοποίησης. Ήτοι το οντολογικό ερώτημα καθίσταται ο βαθύτερος πυρήνας της γνωσιολογίας αλλά και της ανθρωπολογίας και πολιτειολογίας ευρύτερα. Από την άποψη αυτή, η επιστήμη για τους Έλληνες αποκτά κυριολεκτική σημασία και κινείται σε πολλαπλά επίπεδα, ένα εκ των οποίων είναι και αυτό που σήμερα γνωρίζουμε ως θετική επιστήμη. Το ερώτημα λοιπόν περί της ύπαρξης, του είναι και του όντος είναι το καίριο ερώτημα και μέλημα της ανθρώπινης επιστήμης. Η απορία όμως και η αναζήτηση της αλήθειας των πραγμάτων και των όντων (αεί απορούμενον και αεί ζητούμενον τι εστί το ον), ταυτοχρόνως είναι η πηγή αλλά και ο στόχος της γνώσης. Τι είναι στην ουσία τους τα όντα; Τι είναι το ον και η ύπαρξη και το υπαρκτό; Τι είναι αυτό που βλέπω, αγγίζω, αισθάνομαι ή σκέπτομαι;   Τι είναι η σκέψη ή η γνώση; Τα ερωτήματα αυτά συνιστούν την καρδιά της αρχαιοελληνικής οντολογίας και γνωσιολογίας.

Ενας από τους σκληρότερους επικριτές των ΜΜΕ ( Νιλ Πόστμαν)

Και ξαφνικά μια συνέντευξη που πήρα πριν από δύο εβδομάδες στην Αθήνα έγινε εξαιρετικά επίκαιρη. Βέβαια θα πει κανείς ότι μια συνομιλία γύρω από την τηλεόραση σήμερα είναι πάντα επίκαιρη, ειδικώς όταν ο συνεντευξιαζόμενος είναι Αμερικανός και ένας από τους βασικότερους κριτές των μέσων μαζικής επικοινωνίας στην εποχή μας. Ο Νιλ Πόστμαν, λοιπόν, καθηγητής και πρόεδρος του Τμήματος Πολιτισμού και Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, συγγραφέας 18 βιβλίων με θέμα τα μίντια και την τεχνολογία, επισκέπτης καθηγητής στο Χάρβαρντ και κάτοχος πολλών διακρίσεων. Ενα λαμπρό μυαλό που δεν διστάζει να μιλήσει για τη νέα «δικτατορία των Μέσων», τους νέους τυράννους της τηλεόρασης, τους τηλεοπτικούς ηγέτες, τους τηλεοπτικούς παρουσιαστές και τις πολιτικές βλέψεις τους. Επίσης δεν «μασάει τα λόγια του» όταν μιλάει για τη δημοκρατία όπως εφαρμόζεται σήμερα στις ΗΠΑ αλλά και σε όλες τις χώρες του ανεπτυγμένου κόσμου μας, ούτε όταν μιλάει για τον διπολισμό, τον εξευτελισμό της δημοκρατίας, την αποχή των ψηφοφόρων από τις εκλογές λόγω της μονολιθικής πια επιλογής που έχουν: να διαλέξουν μεταξύ ενός ζάπλουτου Ρεπουμπλικανού και ενός βαθύπλουτου Δημοκρατικού υποψηφίου... Τέλος, υποστηρίζει ότι η νέα ιμπεριαλιστική υπερδύναμη είναι οι ΗΠΑ και ως κύριο όπλο κυριαρχία τους έχουν την αγγλική γλώσσα, την τηλεόραση και τον κινηματογράφο! Μια μοναδική σκέψη που έρχεται να ξεμπερδέψει λίγο τη δημιουργηθείσα κατάσταση στη χώρα μας μεταξύ δημοσιογραφίας, τηλεόρασης και πολιτικής.

Έξωση.Του Γιώργου Πήττα

Ήρθε που λέτε, μία περίεργη εποχή στην ιστορία, κατά την οποία κρατικοί υπάλληλοι που κάποτε λέγονταν «Δικαστικοί Επιμελητές» μετονομάστηκαν   σε «Εξόδιοι Επιμελητές».
Η δουλειά τους ήταν απλή- όπως και πρώτα άλλωστε.Ήταν, κατά κανόνα οι κομιστές του επίσημου κρατικού εγγράφου που ανήγγειλε την Συμφορά του Άλλου.

Όταν πια η συντριπτική πλειοψηφία αυτών των αποφάσεων κατέληξε να είναι οι Εξώσεις, με τους αποδέκτες αμέσως μετά την επίδοση να αντιδρούν πέφτοντας  από ταράτσες και βεράντες, το Σύστημα, έτσι ευέλικτο που είναι, φρόντισε να μετονομάσει την σχετική υπηρεσία στην οποία συγχωνεύθηκαν για λόγους οικονομίας και μνημονιακής προσαρμογής και αρκετοί άλλοι κλάδοι.

Απρόσωποι και διπρόσωποι πολιτικοί. Του Γιάννη Πανούση

Η απόφαση της ΔΗΜΑΡ για συμμετοχή στην Κυβέρνηση προκειμένου να δοθεί η μάχη του Ευρώ, δεν στερεί κανένα μέλος της από την κριτική στην εξουσία. Ιδού λοιπόν οι πρώτες διαπιστώσεις.

Οι υπουργοί «άνευ γνώμης» όσο πάει πληθαίνουν. Καθώς όλοι οι βουλευτές έχουν γίνει λίγο – πολύ «κυβερνητικοί», με την έννοια ότι θεωρούν ως αποκλειστικό τους στόχο να μπουν και να παραμείνουν εσαεί στην κυβέρνηση, είναι φυσικό ν’ αποφεύγουν τις τριβές που προκαλεί η διατύπωση άποψης. Ιδεολογικά αποστεωμένοι, πολιτικά φοβισμένοι, κοινωνικά αποξενωμένοι, οι υπουργοί «άνευ γνώμης» επιλέγουν συνειδητά το δρόμο των πολλαπλών και πολυεπίπεδων συμφωνιών (ή συμβιβασμών).